Vú sữa là loại cây ăn trái mang lại giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến tại nhiều vùng miền ở nước ta, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, trong quá trình canh tác, bà con nông dân thường xuyên phải đối mặt với nhiều dịch hại bộc phát, trong đó sâu đục trái được coi là "kẻ thù số một". Sự xuất hiện của loài sâu bệnh này không chỉ làm trái vú sữa bị thối rụng hàng loạt, giảm nghiêm trọng năng suất mà còn làm mất giá trị thương phẩm khi đưa ra thị trường. Để giúp bà con bảo vệ vương trái hiệu quả và chủ động trong việc kiểm soát dịch hại, bài viết dưới đây sẽ cung cấp chi tiết về đặc điểm nhận biết cũng như quy trình phòng trừ sâu đục trái vú sữa an toàn, tối ưu nhất.
Đặc điểm hình thái và tập tính:
Sâu đục trái vú sữa trải qua 4 giai đoạn phát triển trong vòng đời: Trứng ➔ Sâu non (Ấu trùng) ➔ Nhộng ➔ Trưởng thành (Bướm/Ngài).
-Trứng: Trứng rất nhỏ, hình bầu dục dẹp, kích thước khoảng 0,7 – 1 mm. Trứng mới đẻ có màu vàng nhạt hoặc trắng ngà, sau đó chuyển dần sang màu nâu sẫm khi sắp nở.
-Sâu non: Sâu non mới nở dài khoảng 1 – 2 mm. Khi đẫy sức (chuẩn bị hóa nhộng), sâu dài khoảng 18 – 20 mm. Sâu mới nở có màu hồng nhạt, khi lớn chuyển dần sang màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm. Trên lưng và dọc hai bên thân có các đốm đen nhỏ kèm theo những sợi lông thưa, đầu có màu nâu đen bóng, cặp hàm rất khỏe giúp chúng cạp vỏ và đục sâu vào thịt quả.
-Nhộng: Dài từ 8 – 10 mm, mới hình thành có màu vàng nhạt, sau chuyển sang màu nâu sẫm hoặc nâu đỏ bóng. Nhộng thường nằm trong một lớp kén tơ mỏng được kết dính cùng với phân sâu.
-Trưởng thành: Là loài bướm nhỏ, thân dài khoảng 11 – 13 mm, sải cánh rộng khoảng 20 – 22 mm. Toàn thân phủ lớp lông mịn màu nâu xám đến xám trắng. Cánh trước có màu xám đen, phần viền mép cánh có nhiều dải lông mịn màu vàng/đen xen kẽ, giữa lưng có một hàng chấm đen nhỏ chạy ngang (cách đầu khoảng 5 mm).
Bướm ẩn nấp dưới mặt lá hoặc trong các tán cây rậm rạp vào ban ngày, chỉ bay ra hoạt động, giao phối và đẻ trứng từ lúc chiều tối đến đêm. Bướm cái chọn đẻ trứng rải rác từng quả trên vỏ trái non. Vị trí ưu tiên là nơi tiếp giáp giữa các trái trong cùng một chùm, kẽ lá đài hoặc vùng da trái tiếp xúc với cành lá – những nơi kín đáo và ẩm ướt.
Cách gây hại:
-Sâu non vừa nở ra từ trứng sẽ không đục ngay mà di chuyển cạp lớp vỏ mỏng bên ngoài trái.
-Chúng ưu tiên chui vào các điểm yếu như kẽ tiếp xúc giữa hai trái mọc chùm, xung quanh cuống trái hoặc nơi trái tiếp xúc với cành lá để bắt đầu khoét lỗ chui vào trong.
-Sâu dùng cặp hàm khỏe khoét một lỗ nhỏ bằng đầu que tăm rồi chui hẳn vào bên trong.
-Tại miệng lỗ đục, nhựa (mủ) vú sữa màu trắng sẽ chảy ra vón cục lại. Cùng lúc đó, sâu liên tục xả phân ra ngoài.
-Phân sâu là các hạt nhỏ màu nâu sẫm, được sâu nhả tơ kết dính lại thành từng chùm phân treo lủng lẳng ở cuống trái hoặc ngay miệng lỗ đục. Chùm phân này giúp che chắn lỗ đục, bảo vệ sâu khỏi thiên địch và nước mưa
-Khi vào bên trong, sâu ăn xơ, hạt và toàn bộ phần thịt quả, làm hỏng kết cấu ruột trái. Một trái vú sữa có thể bị từ 1 đến 3 con sâu cùng lúc tấn công.
-Nếu là trái mọc thành chùm, sau khi ăn hết phần thịt của một trái, sâu non có khả năng đục xuyên qua vị trí tiếp xúc để sang phá hoại trái kế bên
-Trái bị đục sớm sẽ bị gián đoạn dinh dưỡng, biến dạng, thâm đen và rụng hàng loạt
-Vết đục sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập và phát triển, trái bị thối nhão, chảy nước, có mùi hôi chua, mất giá trị thương phẩm
Biện pháp phòng trừ:
-Sau mỗi đợt thu hoạch, tiến hành cắt tỉa loại bỏ các cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc sà sát mặt đất để vườn cây thông thoáng, làm mất nơi ẩn nấp và đẻ trứng của bướm đêm.
- Thường xuyên thăm vườn, hái bỏ các trái bị sâu đục còn treo trên cây cũng như nhặt toàn bộ trái rụng dưới gốc
-Gom trái bệnh đem tiêu hủy bằng cách đào hố chôn sâu (có rắc vôi bột) hoặc đốt để diệt triệt để sâu non và nhộng bên trong
-Tiến hành bao trái khi vú sữa đạt kích thước bằng quả trứng gà đến quả chanh (sau khi đã tỉa bớt trái dị hình, trái chùm).
-Bướm trưởng thành có tập tính hướng quang. Đặt bẫy đèn vào ban đêm (18h – 22h) ở giai đoạn cây ra hoa, đậu trái non để thu hút và tiêu diệt bướm cái trước khi chúng kịp đẻ trứng.
-Dùng máy bơm xịt nước áp lực mạnh vào chùm trái và nách lá để rửa trôi trứng, sâu non mới nở và xua đuổi bướm đẻ trứng
-Tạo điều kiện cho các loài thiên địch tự nhiên phát triển trong vườn như kiến vàng, kiến hôi , bọ xít ăn thịt, nhện tơ và các loài ong ký sinh trứng/nhộng.
-Phun khi phát hiện bướm rộ hoặc khi sâu non mới nở đang cạp vỏ bên ngoài. Nếu thấy chùm phân sâu đã đùn ra dày đặc nghĩa là sâu đã chui sâu vào ruột, phun thuốc hóa học lúc này hầu như không đạt hiệu quả.
-Ưu tiên các dòng thuốc sinh học, thuốc có tính lưu dẫn, vị độc hoặc thấm sâu nhanh như: Emamectin benzoate, Abamectin, Cartap hydrochloride
-Luân phiên thay đổi hoạt chất giữa các lần phun để tránh tình trạng sâu kháng thuốc.
Cảm ơn bà con đã quan tâm và theo dõi bài viết. Hy vọng bài viết này sẽ đem lại cho bà con những kiến thức bổ ích trong quá trình canh tác nông nghiệp. Nếu muốn tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích khác, xin kính mời quý bà con truy cập vào trang web Thiên Hà WTO của chúng tôi mỗi ngày nhé !
Nguồn : Thiên Hà WTO Tổng Hợp.!
