Trong quá trình chăm sóc cây trồng, có một tình trạng khiến nhiều nhà vườn gặp khó khăn: Đã bón phân đầy đủ, thậm chí tăng lượng phân bón nhưng cây vẫn vàng lá, chậm phát triển, đọt yếu và sinh trưởng kém.
Một trong những nguyên nhân có thể là hiện tượng khóa dinh dưỡng trong đất.
Vậy khóa dinh dưỡng là gì? Vì sao dinh dưỡng đã có trong đất nhưng cây lại không hấp thu được? Làm thế nào để khắc phục tình trạng này?
KHOÁ DINH DƯỠNG LÀ GÌ?
Hiện tượng khóa dinh dưỡng (còn gọi là hiện tượng cố định dinh dưỡng hoặc bất khả dụng dinh dưỡng) trong canh tác nông nghiệp là hiện tượng các chất dinh dưỡng (từ phân bón hoặc có sẵn trong đất) vẫn tồn tại trong đất nhưng chuyển hóa thành các dạng hợp chất hóa học bền vững, kết tủa hoặc bị giữ chặt mà bộ rễ cây trồng không thể hòa tan để hấp thu được.
Đây chính là câu trả lời cốt lõi cho nghịch lý: Dù người nông dân bón phân rất đầy đủ, thậm chí bón dư thừa, cây trồng vẫn rơi vào tình trạng thiếu chất nghiêm trọng.
NHỮNG NGUYÊN NHÂN PHỔ BIẾN GÂY RA HIỆN TƯỢNG KHOÁ DINH DƯỠNG:
-Độ pH đất không phù hợp:
-
Đất quá chua: Lân (P) bị cố định chặt với Sắt (Fe) và Nhôm (Al) thành dạng muối không hòa tan. Canxi (Ca) và Magie (Mg) bị rửa trôi.
-
Đất quá kiềm: Lân bị khóa bởi Canxi dư thừa; các nguyên tố vi lượng như Sắt (Fe$, Mangan (Mn), Kẽm (Zn), Đồng (Cu) bị kết tủa thành hydroxit mà rễ cây hoàn toàn "bó tay".
-
Đất có pH không phù hợp: Làm thay đổi khả năng hòa tan và tính hữu dụng của nhiều nguyên tố dinh dưỡng.
-Bón phân mất cân đối, gây đối kháng dinh dưỡng: Khi bón phân mất cân đối, dư thừa ion này sẽ ức chế sự hấp thu của ion khác ngay tại bề mặt màng tế bào rễ:
-
Dư thừa Kali (K) hoặc Ammonium (NH4+) sẽ làm giảm mạnh khả năng hấp thu Canxi (Ca) và Magie (Mg).
-
Dư thừa Lân (P) làm cản trở sự hấp thu Kẽm (Zn) và Sắt (Fe).
-
Dư thừa Đạm (N dạng nitrate) đôi khi ức chế việc hút các gốc anion khác nếu không được kiểm soát tốt.
-Đất bị phèn, tích tụ Sắt và Nhôm: Đất phèn thường có độ pH thấp, chứa hàm lượng Sắt và Nhôm có thể gây bất lợi cho cây. Khi điều kiện đất không phù hợp:
- Lân dễ bị cố định, giảm khả năng hấp thu.
- Nhôm hòa tan có thể gây độc cho đầu rễ.
- Rễ tơ bị tổn thương, giảm khả năng hút nước và khoáng chất.
-Đất bị mặn hoặc tích tụ muối: Khi muối tích tụ quá nhiều trong đất:
-
Rễ cây khó hút nước do áp suất thẩm thấu tăng.
-
Một số ion như Na⁺ và Cl⁻ có thể gây độc khi tích tụ cao.
-
Na⁺ có thể cạnh tranh với quá trình hấp thu Kali và một số dưỡng chất khác.
-
Bộ rễ suy yếu, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng.
=>Đây là lý do cây có thể biểu hiện thiếu dinh dưỡng ngay cả khi nhà vườn vẫn bón phân đều đặn.
-Đất chai cứng, thiếu chất hữu cơ và hệ sinh vật đất nghèo nàn
-
Khi đất bị lạm dụng phân hóa học lâu năm, cấu trúc đất bị phá hủy, trở nên lèn chặt, yếm khí.
-
Thiếu chất hữu cơ đồng nghĩa với việc thiếu các chất mùn (humic, fulvic) có khả năng tạo phức (chelate) tự nhiên để bảo vệ các ion kim loại khỏi bị kết tủa.
-
Quần thể vi sinh vật phân giải lân, phân giải kali và chuyển hóa dinh dưỡng bị tiêu diệt khiến các loại phân bón khó tan không được "mở khóa" sinh học để cung cấp cho cây.
-Bộ rễ cây trồng bị tổn thương hoặc suy yếu: Dinh dưỡng có sẵn trong đất nhưng cây vẫn không hút được nếu rễ gặp vấn đề:
-
Đất ngập úng, thiếu oxy làm rễ nghẹt, mất năng lượng để thực hiện quá trình hấp thu chủ động.
-
Tuyệt chủng rễ, tuyến trùng hoặc nấm bệnh hại rễ (Phytophthora, Pythium) làm thối rễ, đầu rễ bị chai sần, mất đi các lông hút – cơ quan chính chịu trách nhiệm hút nước và dinh dưỡng.
-
Nhiệt độ đất quá thấp hoặc quá cao cũng làm tê liệt hoạt động sinh lý của bộ rễ.
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT:
-
Cây chậm phát triển, sinh trưởng không đồng đều.
-
Đọt non ra yếu, phát triển chậm.
-
Cành nhánh kém sung sức.
-
Bón phân nhưng cây không có phản ứng rõ rệt.
-
Lá chuyển vàng nhưng không rõ nguyên nhân.
-
Lá non hoặc lá già vàng tùy nguyên tố bị thiếu.
-
Gân lá vẫn xanh trong khi phần thịt lá chuyển vàng.
-
Bổ sung phân nhưng tình trạng không cải thiện.
-
Phiến lá nhỏ hơn bình thường.
-
Lá mỏng, màu sắc nhợt nhạt.
-
Đọt non phát triển yếu.
-
Tán cây không đồng đều.
-
Mép lá chuyển vàng rồi khô cháy.
-
Xuất hiện các đốm nâu trên phiến lá.
-
Lá già có thể biểu hiện rõ trước.
-
Cây sinh trưởng yếu, giảm khả năng quang hợp.
-
Rễ tơ ít, đầu rễ kém phát triển.
-
Rễ có màu nâu đen hoặc bị thối.
-
Khả năng hút nước và dinh dưỡng suy giảm.
-
Cây dễ héo khi thời tiết nắng nóng.
-
Hoa phát triển không đồng đều.
-
Tỷ lệ đậu trái có thể giảm.
-
Trái non phát triển chậm.
-
Trái dễ bị rụng khi cây mất cân đối dinh dưỡng hoặc bị stress.
-
Lá vàng nhưng không theo một kiểu nhất định.
-
Đọt non yếu, lá già cũng suy giảm chất lượng.
-
Cây phát triển kém dù được bón nhiều loại phân.
-
Tình trạng thiếu hụt kéo dài và khó cải thiện.
BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC:
Điều chỉnh và duy trì pH đất tối ưu: Thường xuyên kiểm tra pH đất, tiến hành bón vôi (hoặc Dolomite) nâng pH đối với đất chua, hoặc sử dụng chất hữu cơ, lưu huỳnh để hạ pH đối với đất quá kiềm.
Cân đối dinh dưỡng: Bón phân theo nguyên tắc "4 Đúng" (Đúng loại, đúng lúc, đúng liều lượng, đúng cách), tránh bón dồn dập một loại phân gây đối kháng ion.
Tăng cường chất hữu cơ và vi sinh vật: Bón phân hữu cơ hoai mục, bổ sung các dòng vi sinh vật phân giải lân, phân giải cellulose và vi sinh vật đối kháng để làm tơi xốp đất và "giải phóng" các chất bị khóa.
Ưu tiên sử dụng dạng dinh dưỡng dễ hấp thu: Trong các giai đoạn khẩn cấp hoặc khi đất có vấn đề, sử dụng các dòng phân bón lá hoặc dinh dưỡng có gắn kết cấu Chelate (Fe-Chelate, Zn, Chelate...) giúp dưỡng chất không bị cố định bởi đất, cây có thể hấp thu trực tiếp qua lá hoặc rễ.
Cảm ơn bà con đã quan tâm và theo dõi bài viết. Hy vọng bài viết này sẽ đem lại cho bà con những kiến thức bổ ích trong quá trình canh tác nông nghiệp. Nếu muốn tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích khác, xin kính mời quý bà con truy cập vào trang web Thiên Hà WTO của chúng tôi mỗi ngày nhé !
Nguồn : Thiên Hà WTO Tổng Hợp.!
Người viết bài: Thị Nho
